دکتر قناعتی داروساز

این یک وبلاگ شخصی شامل مطالب علمی پزشکی دارویی اخلاقی است

داروهای موثر بر حفظ تعادل استخوان
ساعت ۸:۱۱ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢٥ اسفند ۱۳۸٩   کلمات کلیدی: پوکی استخوان ،کلسیم ویتامین دی ،یائسگی استئوپورز ،هیپوکلسمی

کلسیم و فسفر دو عنصر اصلی در استخوان هستند. به علاوه، این ها در عملکرد سایر سلول های بدن نقش مهمی ایفا می کنند و لذا استخوان به عنوان یک مخزن برای این عناصر محسوب می شود. هورمون پاراتیروئید (PTH) و ویتامین D ،مهم ترین عوامل در تنظیم هومئوستاز معدنی استخوان هستند. کلسی تونین ،گلوکوکورتیکوئیدها و استروژن ها تنظیم کننده های کم اهمیت تر هستند . داروهایی که برای درمان بیماری های معدنی استخوان (مانند استئوپروز، بیماری پاژه) به کار می روند عبارتند از : بیسفوسفونات ها ، فلوراید و استروژن ها .

 

Regulators of bone mineral homestasis

Hormonal                                      Nonhormonanl      

Bisphasphorates                                 PTH                   

Fluaride                                                                     Vitamin D

Calvimimetics                                                                   Calcitonin

                                                                                               Estrogen

                                                                    Glucocorticoids                             تنظیم کننده های هورمونی هومئوستاز معدنی استخوان

الف) هورمون پاراتیروئید:PTH (یک پپتید با 84 اسیدآمینه ) بر گیرنده های غشایی متصل به پروتئین G اثر می کند و cAMP را در استخوان و توبول کلیوی افزایش می دهد. در کلیه PTH مانع ترشح کلسیم شده، دفع فسفات را تسریع و تولید متابولیتهای فعال ویتامین D را تحریک می کند.

در استخوان PTH باافزایش فعالیت استئوکلاست(خورنده استخوان) و استئوبلاست(سازنده استخوان) سبب افزایش بازچرخش استخوان می شود. در غلظتهای دایمی بالا نظیر آنچه در هیپرپارتیروئیدیسم دیده می شود، برایند اثر PTH بالا، افزایش جذب استخوان، هیپرکلسمی و هیپرفسفاتمی است. با این حال، دوزهای اندک و متناوب PTH سبب افزایش تشکیل استخوان می شوند و این موضوع اساس استفاده از تری پاراتاید تزریقی را که PTH  نوترکیب است در درمان استئوپروز نشان می دهد.

ساخت و ترشح PTH توسط غلظت  کلسیم ازاد یونیزه تنظیم می شود. کاهش کلسیم ازاد یونیزه سبب افزایش آزادسازی PTH می شود. متابولیتهای فعال ویتامین D  ، در تنظیم ترشح PTH توسط مهار ساخت آن، نقش ثانویه دارند

 

ب) ویتامین D

ویتامین D یک ویتامین محلول در چربی است که در پوست، تحت تاثیر اشعه فرابنفش از 7-دهیدروکلسترول ساخته می شود و یا به صورت طبیعی (از رژیم غذایی ویتامین ، کله کلیسفرول) یا شکل گیاهی (ویتامین  ، ارگوکلیسفرول) جذب می شود. متابولیتهای فعال آن در کبد (25 هیدروکسی ویتامین D یا کلسی فدیول) و کلیه (25 و 1 دی هیدروکسی ویتامین D یا کلسی تریول به همراه دیگر متابولیتها) تشکیل می شوند. ساخت کلیوی متابولیت فعال ویتامین D توسط PTH تحریک و توسط فسفات و متابولیتهای ویتامین D مهار می شود. عملکرد متابولیتهای ویتامین D به واسطه فعال شدن یکی از گیرنده ها یااحتمالاً خانواده ای از گیرنده های هسته ای که تنظیم کننده بیان ژن هستند، صورت می پذیرد.

متابولیتهای فعال ویتامین D سبب افزایش خالص غلظت سرمی کلسیم و فسفات به دنبال افزایش جذب روده ای و استخوان و کاهش ترشح کلیوی آنها می گردند  . از آنجا که اثر این متابولیتها در دستگاه گوارش و استخوان بیشتر از اثر آنها در کلیه است ، سبب افزایش کلسیم ادرار می شوند. متابولیتهای فعال ویتامین D،برای معدنی شدن طبیعی استخوان مورد نیاز می باشندوکمبود آنها در استخوانهای در حال رشد کودکان و نوجوانان سبب راشی تیسم و در بزرگسالان سبب استئومالاسی می شود. متابولیتهای ویتامین D با افزایش کلسیم سرم به طور مستقیم و غیرمستقیم ترشح PTH را مهار می کنند.

ویتامین D و متابولیتها ، و نیز مشتقات صناعی آن  ، در درمان کمبود ویتامین D از جمله کمبود تغذیه ای آن، استئودیستروفی کلیوی، بیماری مزمن کلیوی یا کبدی، هیپوپاراتیروئیدیسم و سندرم نفروتیک به کار می روند. این ترکیبات به همراه مکمل های کلسیم، در پیشگیری و درمان استئوپروز زنان و مردان مسن به کار می روند. ترکیبات موضعی در پسوریازیس که یک اختلال پوستی هیپرپرولیفراتیو است، به کار می روند. دو شکل از ویتامین D کله کلسیفرول و ارگوکلسیفرول به صورت خوراکی در دسترس هستند و معمولاً به فرآورده های لبنی و سایر غذاها اضافه می شوند . در بیمارانی که فعال سازی ویتامین D در آنها مختل است (بیماری مزمن کلیوی ، بیماری کبد، هیپوپاراتیروئیدیسم) ، شکل فعال ویتامین D از جمله کلسی تریول مورد نیاز است . در درمان هیپرپاراتیروئیدیسم ثانویه به علت بیماری مزمن کلیوی ،کلسی تریول از سطوح PTH می کاهد، هیپوکلسمی را اصلاح می کند و بیماری استخوان را بهبود می بخشد اما در عین حال می تواند با اثر مستقیم بر مکانیسم های تنظیم کلسیم و فسفات در روده ، استخوان و کلیه ، موجب هیپرکلسمی وافزایش دفع ادراری کلسیم شود. اشکال متعدد ویتامین D فعال که در موارد خطر اندک هیپرکلسمی ، به طور انتخابی مانع تشکیل PTH می شوند، تولید گشته اند. 1- آلفا هیدروکسی ویتامین  (دوکسرکلسیفرول ) یک پیش دارو است که در کبد به 25/1 دی هیدروکسی ویتامین D تبدیل می شود در حالی که 19- نور 1و 25 دی هیدروکسی ویتامین  (پاری کلسیتول) و کلسیپوترین (کلسی پوتریول) آنالوگهای کلسیتریول محسوب می شوند. دوکسرکلسی فرول خوراکی و تزریقی و پاری کلسیتول برای درمان هیپرپاراتیروئیدیسم ثانویه در بیماران مبتلا به ببیماری مزمن کلیوی مورد پذیرش قرار گرفته اند. کلسی پوترین (کلسی پوتریول) به عنوان درمان موضعی پسوریازیس به کار می رود. به کارگیری این داروها و سایر آنالوگها دردرمان بدخیمی های گوناگون و اختلالات التهابی مورد بررسی قرار گرفته اند.

عارضه اصلی مصرف مزمن ویتامین D یا متابولیتهای فعال آن،هیپرکلسمی، هیپرفسفاتمی و هیپرکلسیوری است.

پ) کلسی تونین

کلسی تونین یک هورمون پپتیدی است که در غده تیروئید ساخته می شود. این هورمون، جذب استخوان و کلسیم و فسفر سرم را کاهش می دهد . درابتدا، تشکیل استخوان مختل نمی شود، ولی در نهایت ،کاهش می یابد. کلسی تونین در اختلالاتی به کار می رود که کاهش سریع کلسیم سرم مدنظر باشد (مانند بیماری پاژه، هیپرکلسیمی). هر چند کلسی تونین برای درمان استئوپروزمجوز گرفته ، هنوز ثابت نشده که تجویز دراز مدت آن از شکستگی ها پیشگیری می کند. به هر حال کلسی تونین به اندازه تری پاراتاید یا بیش فسفونات ها (در ادامه مطلب خواهد آمد) موثر نمی باشد. اگر چه کلسی تونین انسانی در دسترس است. در اغلب بیماران از کلسی تونین قزل آلا استفاده می شود، زیرا تیمه عمر طولانی و قدرت بیشتر ندارد. کلسی تونین از راه تزریقی یا اسپری بینی تجویز می شود.

ت) استروژن ها

استروژن ها و تعدیل کننده های انتخابی گیرنده استروژن (داروهای SERM مانند رالوکسیفن ) می توانند از استئوپروز در زنان یائسه پیشگیری کند یا آن را به تعویق اندازد. مکانیسم اثر آنها ممکن است مهار جذب استخوان به وسیله PTH باشد.

ث)گلوکورکوتیکوئیدها

گلوکوکورتیکوئیدها با مکانیسم های مختلف (مانند کاتابولیسم پروتئین) می توانند ماده معدنی استخوان را کاهش دهند. در نتیجه ، تجویز سیستمیک این داروها ، یک علت شایع استئوپروز در بزرگسالان است. با این حال، این هورمون ها دردرمان میان مدت هیپرکلسمی موثر هستند.

 

داروهای غیرهورمونی

الف) بیسفوسفونات ها

بیسفوسفونات ها (آلندرونات، اتیدرونات،ایباندرونات، پامیدرونات، ریسدرونات، تیلودرونات و زولندرونیک اسید)،ترکیبات پلی فسفاتی آلی با زنجیره کوتاه هستند که جذب و تشکیل استخوان را با اثر بر بلور هیدروکسی آپاتیت ، کاهش می دهند. بیسفوسفونات ها، اثرات سلولی پیچیده دیگری نیز دارند.که شامل اثر بر تولید ویتامین D و جذب کلسیم از دستگاه گوارش و اثر مستقیم بر استئوکلاستها از جمله مهار فارنسیل پیروفسفات سنتاز آنزیم کلیدی بقای  استوکلاست- می باشد. بیسفوسفونات ها در درمان هیپرکلسمی در برخی از بدخیمی ها و درمان بیماری پاژه به کار می روند. درمان بلند مدت با بیسفوسفونات ها غالباً برای جلوگیری از همه اشکال پوکی استخوان به کار می رود. بیسفوسفونات ها تراکم استخوان را افزایش داده و از میزان شکستگی ها می کاهند.

پامیدرونات، زولندرونیک اسید یا اتیدرونات در درمان تزریقی هیپرکلسمی ناشی از بیماری پاژه و بدخیمی ها به کار می روند. اتیدرونات و سایر بیسفوسفونات هایی که فهرست آنها آورده شده به صورت درمان خوراکی در دسترس می باشند. فراهمی زیستی خوراکی بیسفوسفونات ها اندک است (کمتر از 10%) و غذا جذب آنها را مختل می کند. مصرف هفتگی یا تجویز ماهیانه آلندورنات، ریسدرونات یا ایباندورنات به اندازه تجویز روزانه آنها موثر است و سبب عوارض بیشتر نمی شود. عارضه اصلی دوزهای اندک بیسفوسفونات های مورد استفاده در درمان استئوپروز تحریک معده و مری است. به منظور کاهش تحریک گوارشی، به بیماران توصیه می شود که دارو را با آب فراوان مصرف کنند تا از ریفلاکس مری جلوگیری شود. دوزهای بالاتر بیسفوسفونات های مورد استفاده در درمان هیپرکلسمی، با نارسایی کلیه و نکروز استخوان فک همراه اند.

 

فهرست داروها

Other significant Agets

prototypes

subclass

 

Teriparatide

PTHanalog

 

 

Ergocalciferol

Doxercalciferol

calcipotriene

 

 

Cholecalciferol

Calcitrol

Paricalcitol

VitaminD,metabolites and analogs

Vitamin D

Vitamin D metabolites

Vitamin D analogs

 

Calcitonin

Calcitonin

 

Raloxifene

Estrogens

Pamidronate,risedronate,and others

Alendronate

Bishoshonates

 

Cinacatcet

Calimimetics

 

Glucocorticods

Gallium nitrate

Plicamycin

Furosemide

Thiazide diuretic

Sevelamer

Miscellaneous agents for treating

Hypercalcemia,hypercalciuria,or hyperphoshatemia

 

 

ب) مقلدهای کلسیم

 

سیناکلست، با فعال کردن گیرنده حسی کلسیم در غده پارتیروئید ، PTH را کاهش می دهد. این دارو برای درمان خوراکی هیپرپارتیروئیدی ثانویه ناشی از بیماری مزمن کلیوی و درمان هیپرکلسمی در بیماران مبتلا به کارسینوم پاراتیروئید به کار می رود. عارضه این دارو هیپوکلسمی ، و بیماری آدینامیک استخوان است که به شدت فعالیت سلولهای استخوانی را کاهش می دهد

پ) فلوراید

غلظت مناسب یون فلوراید موجود در آب آشامیدنی موجود در خمیر دندان طبق شواهد محکمی می تواند مانع تخریب دندانها شود. تماس مزمن با این یون به ویژه در غلظتهای بالا، سبب ساخت استخوان جدید می شود. با این حال هنوز مشخص نشده که این استخوان از نظر قدرت ، مشابه استخوان طبیعی هست یا خیر. کارآزمایی های بالینی در مورد فلوراید روی بیماران مبتلا به استئوپروز کاهش شکستگی را نشان نداده است. عارضه حاد فلوراید (معمولاً به علت خوردن سم مرگ موش) ، با علایم گوارشی وعصبی همراه است.

ت) سایر داروهای موثر بر کلسیم و استخوان

نیترات گالیوم، در درمان هیپرکلسمی به دنبال بدخیمی ها و احتمالاً بیماری پاژه موثر است. این دارو با مهار جذب استخوان عمل می کند. به منظور جلوگیری از عوارض عصبی، لازم است بیماران به خوبی هیدراته شوند و برون ده کلیوی خوبی داشته باشند. آنتی بیوتیک پلیکامایسین (میترامایسن)، برای کاهش کلسیم سرم و جذب استخوان در بیماری پاژه و هیپرکلسمی به کار رفته است. به علت خطر جدی عوارض آن ( از جمله ترومبوسیتوپنی، خونریزی ، آسیب کبد و کلیه)، پلیکامایسین تنها برای درمان کوتاه مدت هیپرکلسمی شدید به کار می رود. دیورتیک های متعدد به ویژه انواع تیازیدی و فورسماید ، بر سطح کلسیم سرم و ادار اثر می گذارند سولامر، ژل متصل شونده به فسفات، به همراه مکمل های کلسیم و محدودیت فسفات رژیم غذایی ، برای درمان هیپرفسفاتمی که عارضه شایع نارسایی کلیه است، هیپوپاراتیروئیدیسم و مسمومیت با ویتامین D به کار می رود.

 

 

هیپرپاراتیروئیدیسم

افزایش PTH که با هیپرکلسمی،درد استخوانی ، اختلالات شناختی و سنگ کلیوی مشخص می شود. بیماری اولیه حاصل اختلال عملکرد غده پاراتیروئید است. بیماری ثانویه حاصل، بیماری مزمن کلیوی است.

استئوبلاست

سلول استخوانی که به تشکیل استخوان کمک می کند.

استئوکلاست

سلول استخوانی که به جذب استخوان کمک می کند.

استئومالاسی

معدنی شدن غیرطبیعی استخوان در بالغین که ثانویه به کمبودهای تغذیه ای ویتامین D یا نقایص ارثی در تشکیل یا عملکرد متابولیت های فعال ویتامین D است.

استئوپروز

یک بیماری استخوان که مشخصه آن ، کاهش چگالی استخوان است و به کمر درد، شکستگی های پاتولوژیک، تغییر شکل ستون مهره هاو خمیدگی قامت منجر می شود. در زنان یائسه شایع است.

بیماری پاژه

یک بیماری شایع استخوان که مشخصه آن، تخریب بیش از حد استخوان و اختلال در تنظیم آن است. عوارض عبارتند از : تغییر شکل استخوان ، درد عضلانی استخوانی، سنگهای کلیوی ، و اختلال در عملکرد اعضا در اثر فشار مربوط به رشد بیش از حد استخوان.

ریکتز

یک بیماری مربوط به تشکیل استخوان غیرطبیعی در اثر کمبود ویتامین D ، کلسیم و فسفر است.

ب) ویتامین D

جدول 1-42 . اثرات PTH و ویتامین D بر روده، کلیه  و استخوان.

 

Active Vitamin DMetabolites

PTH

Organ

Increased calcium and phosphate absorption

Indirectly increase calcium and phosphate absorption by increasing vitamin D metabolites

Instestine

Increased resorption of calcium and phosphate but usually net increase in uninary calcium dute to effects in Gltract and bone

 

Decreased calcium excertion, increased phosphate exretion

Kidney

Direct  effect is incrased calcium and phosphate resoption;indirevt effect is promoting mineralization by increasing the availability of calcium and phosphate

Valcium and phosphate resorption increased by continuous high concentration.Low intermittent doses increase bone formation

Bone

Serum Calcuim and phosphate both invreased

Serum calcium increased ,serum phosphate decreased

Net effect on serum levels

جدول 2-42 . ویتامین D و متابولیت ها و آنالوگ های در دسترس آن.

Generic name

Chemical Name

Cholecalciferol

Vitamin D3

Ergocaviferol

Vitamin D2

Calcitriol

1,25-DihydroxyvitaminD3

Doxercalciferol

1α-hydroxyvitaminD2

Paricalcitol

19-nor-1,25 DihydroxyvitaminD2

Calaipotriol

Calcipotriene

Reproduced and modified, with permission. From katzung BG.editor:Basic & Clincial pharmacology, 10 th ed McGraw –Hill.2007.

فهرست داروها

Other significant Agents

prototypes

subclass

 

Teriparatide

PTHanalog

 

Ergocalciferol

Doxercalciferol

calcipotriene

 

Cholecalciferol

Calcitrol

Paricalcitol

VitaminD,metabolites and analogs

Vitamin D

Vitamin D metabolites

Vitamin D analogs

 

Calcitonin

Calcitonin

 

Raloxifene

Estrogens

Pamidronate,risedronate,and others

Alendronate

Bishoshonates

 

Cinacatcet

Calimimetics

 

Furosemide

Thiazide diuretic

Sevelamer

Glucocorticods

Gallium nitrate

Plicamycin

Miscellaneous agents for treating

Hypercalcemia,hypercalciuria,or hyperphoshatemia

.

 پوکی استخوان :به بیماری گفته می شود که بافت استخوان شکننده و ضعیف شده و به راحتی شکسته می شود. بخصوص در نواحی مچ دست٬ ستون فقرات و یا لگن. معمولا از پوکی استخوان بعنوان بیماری ساکت یاد می شود٬ چون بدون علایم پیشرفت می کند؛ اکثر افراد تا زمانی که شکستگی برایشان پیش نیاید٬ از وجود آن بی خبرند.

، استخوان ها ممکن است تا حدی شکننده شوند که با کوچکترین ضربه٬ استرس و یا حتی خم شدن بشکنند. یک زن از هر دو زن و یک مرد از هر چهار مرد بالای ۵۰ سال دچار شکستگی ناشی از پوکی استخوان می شوند. این آمار با توجه به افزایش سال های عمر انسان رو به افزایش است. گرچه پوکی استخوان به عنوان بیماری سنین پیری شناخته می شود؛ ولی در هر سنی ممکن است اتفاق بیفتد. کارشناسان پزشکی امروزه معتقدند که پوکی استخوان تا حد زیادی قابل پیشگیری است.
استخوان بافتی زنده و درحال تغییر و تحول دایم است. در کودکی و نوجوانی استخوان های جدید سنگین تر و متراکم تر ساخته می شود. و تا
۳۰ سالگی ادامه می یابد. پس از ۳۰ سالگی از دست دادن بافت استخوانی سریع تر از ساخت آن در بدن می شود.
احتمال ابتلا به پوکی استخوان به فاکتور های خاصی بستگی دارد که بعضی قابل تغییر و بعضی غیر قابل تغییر هستند.

عواملی که نمی توانید تغییر دهید:
سن ـ هر چقدر سنتان بالاتر باشد٬ احتمال ابتلا به پوکی استخوان بیشتر است.

جنسیت ـ احتمال ابتلا به پوکی استخوان در خانم ها بالاتر است. میزان بافت استخوان خانم ها کمتر از آقایان است و متعاقب یائسگی سریعتر آن را از دست می دهند.
اندازه بدن ـ خانم های بلند و باریک و ریز جثه بیشتر در معرض خطر هستند.

سابقه خانوادگی ـ پوکی استخوان ممکن است موروثی باشد. اگر در خانواده تان سابقه شکستگی بدون دلیل وجود دارد٬ شما بیشتر در معرض خطر هستید.
نژاد ـ زنان نژاد سفید و زرد بیشترین خطر احتمال به پوکی استخوان را دارند. زنان آفریقایی ـ آمریکایی و آمریکای جنوبی ممکن است مبتلا شوند٬ ولی خیلی قابل ملاحظه نیست.  آقایان نژاد سفید بیشتر از دیگر مردان به این بیماری مبتلا می شوند.

عواملی که می توانید تغییر دهید:
رژیم غذایی ـ افرادی که همیشه از یک رژیم غذایی با محتوای کلسیم و ویتامین د پایین استفاده می کنند و یا افرادی که دچار بی اشتهایی عصبی و یا کم وزنی هستند بیشتر در معرض خطر پوکی استخوان هستند.
الکل ـ مصرف بی رویه الکل احتمال پوکی استخوان را بالاتر می برد.
سیگار ـ سیگار کشیدن خطر را افزایش می دهد.
فعالیت بدنی ـ یک شیوه زندگی بی تحرک و یا بستری بودن خطر بروز بیماری پوکی استخوان را زیاد می کند.
هورمون ها ـ سطح پایین استروژن در خانم ها و تسترون در آقایان به افزایش خطر پوکی استخوان ربط داده شده است.
داروها ـ بعضی از دارو ها مانند استروئید ها و یا دارو های ضد تشنج احتمال ابتلا به پوکی استخوان را زیاد می کند.
هدف اصلی در درمان پیشگیری از شکستگی است. یک برنامه درمانی کامل شامل رژیم غذایی٬ فعالیت بدنی و پیشگیری از افتادن است که با ایجاد بیماری در ارتباط هستند؛ همچنین ممکن است به تشخیص پزشک دارو درمانی٬ تغییر بعضی رفتار ها (سیگار٬ الکل و بی تحرکی) و پیروی از یک الگوی زندگی سالم در زمره اقدامات لازم قرار گیرد.

یک رژیم غذایی سالم و متعادل سرشار از میوه و سبزی٬ کالری کافی٬ کلسیم٬ ویتامین د و ویتامین ک کافی برای به حداقل رساندن افت استخوان و حفظ سلامت کلی ضروری است.

کلسیم و ویتامین د٬ بخصوص اهمیت ویژه ای در سلامت استخوان دارند. در زنان یائسه سالم که کلسیم کافی از رژیم غذایی دریافت نمی کنند٬ مکمل کلسیم و ویتامین د به نگهداری توده استخوان و پیشگیری از شکستگی لگن کمک می کند.
همچنین کلسیم برای کارکرد مناسب قلب٬ ماهیچه ها و اعصاب ضروری است. منابع خوب کلسیم عبارتند از لبنیات کم چرب و یا بدون چربی٬ سبزی های سبز تیره برگدار(نظیر اسفناج٬ کلم سبز٬ برگ شلغم و …)بروکلی٬ ماهی کیلکا (نوعی ساردین)٬ ماهی آزاد همراه با استخوان٬ دانه سویا٬ توفو و سایر محصولات سویا و مواد غنی شده با کلسیم (که در ایران تا آنجا که من می دانم غنی نمی شوند) نظیر آب پرتقال٬ غلات و نان ها می باشد. اگر نتوان کلسیم مورد نیاز بدن را از رژیم غذایی که بهترین منبع آن است٬ دریافت کرد نیاز به مصرف مکمل کلسیم است. دقت شود که مصرف بیش از
۲۵۰۰ میلی گرم مکمل کلسیم در روز باعث بروز مشکلاتی نظیر سنگ کلیه می شود. کلسیم غذایی معمولا اثر مشابهی ندارد.

نیاز به ویتامین د٬ به دلیل کمک در جذب مناسب کلسیم از روده است. پس از در معرض نور خورشید قرار گرفتن٬ ویتامین د در پوست انسان تولید می شود. در افراد مسن٬ افراد بستری در خانه و در زمستان٬ بخصوص در نواحی از کره زمین که نور آفتاب کمتر است٬ این قابلیت کاهش می یابد. ضمن اینکه پرهیز از نور خورشید بدلیل خطر سرطان پوست باید در نظر گرفته شود. بطور طبیعی فقط ماهی های چرب٬ روغن ماهی و زرده تخم مرغ حاوی ویتامین د است٬ مگر از مواد غذایی غنی شده با ویتامین د مانند شیر و غلات (که در بعضی از کشورها نظیر ایران غنی نمی شوند) استفاده شود. ویتامین د علاوه بر تاثیر مستقیم بر استخوان ها در جلوگیری از افتادن که منجر به شکستگی می شود موثر است که احتمالا به دلیل قوی کردن ماهیچه ها است.

سایر فاکتورهای رژیمی:
گرچه کلسیم و ویتامین د مهم ترین فاکتورهای رژیمی برای سلامت استخوان هستند٬ سایر اصول تغذیه ای نیز در این مورد موثر است. اولین نکته دریافت شکر است؛ بعضی بررسی ها نشان داده اند که دریافت بالای شکر (قند٬ عسل٬ شیرینی ها٬ مربا و … حاوی مقادیر بالای شکر هستند) می تواند کلسیم استخوان را کاهش دهد. دریافت بالای الکل (بیش از یک نوشیدنی در روز) می تواند خطر ایجاد پوکی استخوان را تشدید کند.همچنین دریافت بالای پروتئین (گوشت٬ مرغ و یا ماهی)٬ سدیم (نمک٬ غذاهای شور و فرآیند شده و یا تنقلات) و یا فسفر (نوشابه های شیرین بخصوص اگر جایگزین شیر شود) کلسیم استخوان را کم می کند.
بررسی ها نشان داده است که رژیم غذایی سرشار از میوه و سبزی ها به حفظ چگالی مواد معدنی در استخوان کمک می کند. گرچه دریافت افراطی فیبر افزوده شده به غذا (سبوس) جذب کلسیم را مختل می کند و دریافت بیش از حد کافئین (در قهوه و کولا) دفع ادراری کلسیم را افزایش می دهد.

فعالیت بدنی:همچون ماهیچه ها٬ استخوان بافتی زنده است و با ورزش مستحکم تر می شود. فعالیت بدنی عامل مهمی در درمان و پیشگیری از پوکی استخوان است. فعالیت بدنی خطر افتادن را با افزایش قدرت و توده ماهیچه ای به حداقل می رساند و هماهنگی و تعادل را بهبود می بخشد. علاوه بر این در افراد مسن تر٬ باعث کارآرایی بهتر می شود و نیاز به دیگران٬ برای انجام فعالیت های شخصی و روزانه را به تاخیر می اندازد. باید توجه کرد که گرچه فعالیت بدنی برای افراد مبتلا به پوکی استخوان مفید است ولی نباید به گونه ای باشد که فشار ناگهانی و یا بیش از اندازه بر استخوان ها وارد آورد. بهترین نوع فعالیت بدنی برای استخوان ها فعالیت هایی است که خلاف جاذبه زمین باشد: پیاده روی٬ دویدن٬ راه پیمایی٬ بالا رفتن از پله ها٬ تنیس و رقص . ورزش هایی نظیر شنا و دوچرخه سواری ورزش های خلاف جاذبه زمین محسوب نمی شوند.

کلام آخر:
- فعالیت بدنی تان را متناسب با توانایی تان به مرور افزایش دهید.
ـ مصرف نمک و غذاهای شور را کاهش دهید.
ـ مصرف میوه و سبزی ها را افزایش دهید.
ـ دریافت لبنیات بدون چربی و یا کم چرب را افزایش دهید.
ـ سیگار را ترک کنید.
ـ مصرف الکل را محدود کنید.